ยาถ่ายพยาธิ

     หลาย ๆ คนคงจะเคยมีปัญหาเวลาต้องการไปซื้อยาถ่ายพยาธิ ไม่รู้ว่าจะซื้อแบบไหนดี แบบที่เค้าโฆษณามันบางทีไปซื้อแล้วเภสัชกรก็มักจะแนะนำตัวอื่นให้ หรือเอายี่ห้ออื่นให้ แล้วจริง ๆ เราควรจะกินแบบไหนดี บางคนก็ยึดติดกับคำว่า "ยาถ่าย" กินแล้วจะท้องเสียรึเปล่า บางชนิดทำไมต้องกินหลายวัน วันนี้ผมจะขอไขข้อข้องใจเกี่ยวกับยาถ่ายพยาธิชนิดต่าง ๆ ให้อ่านกันนะครับ

ยาถ่ายพยาธิกับยาถ่าย

     เภสัชกรร้านยาหลาย ๆ ท่านก็คงจะเคยประสบกับการเรียกหา "ยาถ่าย" ของผู้รับบริการที่ร้านยาเหมือนกับผม ช่วงแรก ๆ ของการทำงานร้านยาใหม่ ก็มักจะมีลูกค้ามาซื้อยาถ่าย ผมก็เข้าใจว่าเป็นยาระบายสำหรับรักษาอาการท้องผูก จนเมื่อจัดยาให้แล้วลูกค้าถึงบอกว่าเป็นยาถ่ายพยาธิไม่ใช่ยาถ่าย(ยาระบาย) 

     จริง ๆ แล้วเราควรเรียกว่า ยาฆ่าพยาธิ มากกว่า แต่ด้วยความเคยชินที่เรียกกันต่อ ๆ มา ก็หยวน ๆ นะครับแต่อยากให้เรียกชื่อเต็ม ๆ ว่ายาถ่ายพยาธิ บางคนอยากได้ยาถ่ายพยาธิก็ยังมาซื้อยาถ่ายอยู่เลย -*-

ยาถ่ายพยาธิต้องกินคู่กับยาถ่ายมั๊ย?

     ขึ้นอยู่กับยาที่กินว่าเป็นยาตัวไหน ถ้าเป็นตัวยาที่ชื่อ niclosamide ซึ่งเป็นยาสำหรับฆ่าพยาธิตัวตืด จะต้องถ่ายเอาไข่ของพยาธิออกมาด้วย เพราะยานี้เมื่อกินแล้วจะฆ่าได้เฉพาะตัวเต็มวัยแต่ไม่สามารถกำจัดไข่พยาธิได้ ซึ่งหากไม่ขับออกมาพร้อมอุจจาระ ไข่ก็จะเจริญเป็นตัวและฝังอยู่ที่ลำไส้และมีโอกาสเดินทางย้อนขึ้นมา หรือเข้าไปในกระแสเลือด เป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ตัวยานี้บางยี่ห้อก็ผสมยาถ่ายมาให้เลย แต่บางยี่ห้อไม่ได้ผสมยาถ่ายมาให้ ก่อนรับประทานควรถามข้อมูลจากเภสัชกรให้ดีก่อน และอ่านเอกสารกำกับยาให้ละเอียดก่อนใช้อีกครั้ง

แล้วจะกินตัวไหนดี ?

     พยาธิโดยทั่วไปที่พบได้บ่อยในร่างกายคนมีอยู่ 2 ประเภทคือ 1.พยาธิตัวกลม เช่น พยาธิไส้เดือน พยาธิเข็มหมุด พยาธิแส้ม้า เป็นต้น และ 2.พยาธิตัวแบน เช่น พยาธิตัวตืด พยาธิใบไม้ 

     พยาธิตัวกลม โดยทั่วไปแล้วจะพบในสิ่งแวดล้อมตามปกติ จึงพบพยาธิเหล่านี้ได้ในร่างกายคนได้ง่าย เช่น เด็กที่ไม่ใส่รองเท้า  การไม่ล้างมือให้สะอาดก่อนรับประทานอาหาร การรับประทานผัก ผลไม้สด ก็อาจมีพยาธิเหล่านี้ปนเปื้อนอยู่ได้เช่นกัน ยาที่ใช้สำหรับกำจัดพยาธิเหล่านี้ได้แก่ 

1.Mebendazole เป็นตัวยาที่คนทั่วไปส่วนใหญ่จะรู้จัด เช่น Benda 500, Fugacar  โดยรับประทานเพียงครั้งเดียว 500mg

2.Albendazole รับประทานเพียงครั้งเดียว 400mg (หนึ่งหรือสองเม็ด แล้วแต่ยี่ห้อ)

     พยาธิตัวแบน ในที่นี้จะพูดถึงยาที่กำจัดพยาธิตัวตืดอย่างเดียวนะครับ พยาธิใบไม้ตับเราวินิจฉัยเองไม่ได้อยู่แล้ว ต้องไปตรวจที่ดรงพยาบาล .... พยาธิตัวตืดจะพบมากในเนื้อสัตว์ดิบ ๆ  หรือสุก ๆ ดิบ ๆ ดังนั้นใครที่กินอาหารประเภทนี้ก็ควรถ่ายพยาธิบ้าง ยาที่ใช้สำหรับถ่ายพยาธิตัวตืดได้แก่ 

1.Niclosamide อย่างที่ได้บอกไปในหัวข้อที่แล้วว่ายานี้ต้องกินคู่กับยาถ่ายด้วย(ถ้าเป็นยี่ห้อที่ไม่ได้ผสมยาถ่าย) เพื่อให้ถ่ายเอาทั้งตัวแก่และไข่ของพยาธิออกมา เพื่อป้องกันอาการแทรกซ้อนที่อันตรายตามมา ยานี้ต้องเคี้ยวให้ละเอียดก่อนกลืน

2.Albendazole เป็นตัวยาที่ใช้ได้กับทั้งพยาธิตัวกลม และพยาธิตัวแบน แต่วิธีรับประทานต่างกัน โดยการกำจัดพยาธิตัวแบน ต้องรับประทานครั้งละ 400mg วันละครั้ง เป็นเวลา 3 วันติดต่อกัน แต่ไม่ต้องกินยาถ่ายเหมือน Niclosamide เนื่องจากตัวนี้จะฆ่าทั้งตัวแก่และไข่พยาธิ

     พยาธิใบไม้ตับ และพยาธิตัวจี๊ด เป็นพยาธิที่มีอันตรายควรได้รับการวินิจฉัยและรักษาจากแพทย์

กินยาถ่ายพยาธิบ่อยแค่ไหนดี?

     หลายคนคงจะกังวลว่าทำไมกินเท่าไหร่น้ำหนักก็ไม่ขึ้น มีพยาธิรึเปล่า ต้องถ่ายพยาธิบ่อย ๆ รึเปล่า ... นี่เป็นความเชื่อที่น่าจะเกิดจากการคิดไปเอง การที่น้ำหนักตัวไม่ขึ้นมีได้หลายสาเหตุ เช่นโรคต่าง ๆ การมีฮอร์โมนไทรอยด์สูง ฯลฯ

     แล้วจะกินบ่อยแค่ไหนดี....สำหรับคนที่มีร่างกายปกติแข็งแรงโดยทั่วไปแล้ว แค่ปีละครั้งก็เพียงพอ เพราะระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายก็คอยช่วยเราอยู่แล้ว หรือถ้ากังวลว่าตัวเองมีความเสี่ยงที่จะมีพยาธิอยู่บ่อย ๆ เช่น รับประทานของดิบ สุก ๆ ดิบ ๆ บ่อย กินผักสดบ่อย ๆ(เปื้อนมากับดิน) เดินเท้าเปล่าข้างนอกบ่อย ๆ ก็อาจกินยาถ่ายพยาธิประมาณ 3-6 เดือนครั้งก็ได้

     สุดท้ายแล้ว หากเรารักษาร่างกายของเราให้แข็งแรง หลีกเลี่ยงจากต้นเหตุต่าง ๆ ที่จะทำให้พยาธิเข้าสู่ร่างกาย เช่น ล้างผักผลไม้ให้สะอาดก่อนนำมารับประทาน ใส่รองเท้าทุกครั้งเมื่อออกนอกบ้าน ล้างมือให้สะอาดก่อนรับประทานอาหาร ไม่รับประทานอาหารที่สุก ๆ ดิบ ๆ ก็ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องรับประทานยาถ่ายพยาธิแต่อย่างใด (อย่างมากก็แค่ปีละครั้ง สำหรับคนขี้กังวล)